جزایر و بنادر دریاچه ی ارومیه

جزایر دریاچه ارومیه

این دریاچه دارای 102 جزیره و صخره‌های سنگی می‌باشد که همه آن‌ها غیرمسکونی بوده و فقط جزیره اسلامی (شاهی) مسکونی است.

جزایر معروف دریاچه ارومیه عبارتند از: قویون داغی (کبودان)، اِشَک داغی (کوه خر)، اسپیر، آروز داغ، دوقوز لار (نه‌گانه). بزرگ‌ترین آن‌ها جزیره قویون (یا گویون) داغی (کوه گوسفند) است که طول آن 9 کیلومتر و عرض آن 4 کیلومتر است و تنها جزیره‌ای است که تمام سال آب شیرین دارد. جزایر اِشَک داغی و اسپیر و آروز نیز بعضی از فصول سال‌های پرآبی، آب شیرین دارند.

*

بنادر دریاچه ارومیه

در دریاچه ارومیه کشتیرانی انجام می‌گیرد و بنادر آن عبارتند از:

شرفخانا (شرفخانه)، گلمانخانا (گلمانخانه)، حیدرآباد، رحمانلو (بندر نظامی)، دانالو

شرفخانا (شرفخانه) و گلمانخانا (گلمانخانه)؛ بزرگ‌ترین و مهم‌ترین بندرهای این دریاچه محسوب می‌شوند.

غلظت زیاد آب و کمیِ عمق سبب کندی حرکت کشتی موتوری می‌شود و مسافران فقط در تابستان از طریق آبی مسافرت می‌کنند.

*

رودهای دریاچه ی ارومیه

رودهایی که به دریاچه ارومیه می‌ریزند عبارتند از:

دریاچه ارومیه از جانب شمال غرب، قسمتی از آب‌های کوه‌های شهری ترکیه و از شمال، آب‌های قسمتی از ارتفاعات قراداغ (ارسباران) و از شرق آب‌های ساوالان و سهند و از جنوب قسمتی از آب‌های ارتفاعات کردستان را در خود جذب می‌کند.

در حوضه آبریز دریاچه ارومیه رودهای متعددی جریان دارند که عبارتند از:

1- تلخ رود یا آجی‌چای؛ در شمال تبریز از کوه‌های سالاوان و سهند سرچشمه گرفته نزدیک گوکان به دریاچه می‌ریزد.

*

2- مردی رود؛ از سهند سرچشمه می‌گیرد و از جانب شرق، شهرستان مراغه را مشروب ساخته و سپس به دریاچه می‌ریزد.

*

3- صوفی چای؛ از دامنه‌های جنوب غربی سهند سرچشمه گرفته، شهرهای مراغه و بناب را مشروب می‌کند و سپس وارد دریاچه می‌شود.

*

4- رود آذرشهر (دهخوارقان)؛ از سهند سرچشمه می‌گیرد و از جنوب آذرشهر گذشته گوکان را مشروب می‌سازد و وارد دریاچه می‌شود.

*

5- زرینه‌رود (جغاتو یا جغاتی) از کوه‌های چهل چشمه کردستان سرچشمه یافته، از جنوب شاهین دژ و میاندوآب می‌گذرد و بزرگ‌ترین رودی است که به دریاچه ارومیه می‌ریزد. طول آن 240 کیلومتر و هنگام رسیدن به دریاچه دلتایی تشکیل می‌دهد که پهنای آن بیش از 10 کیلومتر است.

*

6- قادر رود، رود اورمیا و شهرچای؛ رودهایی هستند که از ارتفاعات کردستان سرچشمه گرفته و به دریاچه می‌ریزند.

*

7- زولو (زولا) رود؛ از ترکیه سرچشمه یافته، قسمتی ازشهرستان سلماس را مشروب می‌کند و در شمال کنگرلو به دریاچه وارد می‌شود.

*

8- نازلو چای؛ از ترکیه سرچشمه گرفته، قسمتی از آن خط مرزی بین ایران و ترکیه را تشکیل می‌دهد و به‌صورت دو شعبه مجزا وارد دریاچه می‌شود.

*

9- سیمینه‌رود یا تاتااو؛ از کوه‌های سقز و بانه سرچشمه گرفته پس از عبور از ساوجبلاغ مکری به دریاچه می‌ریزد.

*

10- باراندوز چای؛ از ارتفاعات مرزی جمال‌الدین سرچشمه گرفته، به سوی شمال جاری می‌شود، از روستای باراندوز گذشته در حیران وارد دریاچه ارومیه می‌شود.

*

دریاچه ی ارومیه

دریاچه ی ارومیه

دریاچه ی ارومیه بین استان های  آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی قرار دارد.  

دریاچه ی ارومیه بزرگترین دریاچه ی ایران است و طول آن به 130 کیلومتر می رسد. 

در این دریاچه کشتی هم وجود دارد که بین دو بندر شرفخانه و گلمانخانه رفت و آمد می کنند.

رودهای سیمینه رود ، زرینه رود ، نازلو چای ، آجی چای ، باراندوز رود ، مهاباد رود به این دریاچه می ریزند.

آب این دریاچه بسیار شور است. آدم هنگام شنا کردن باید مواظب باشد که آب به چشمش نرود. 

از موجودات زنده ی دریایی که در این دریاچه زندگی می کنند می توان آرتیمیا را نام برد. آرتیمیا در آب شور زندگی می کند و ماهی های کوچک او را می خورند.

*

منبع مطالب زیر از اینجا

دریاچه ارومیه بزرگ‌ترین و شورترین آبگیر دائمی آسیای غربی می‌باشد. آب این دریاچه فوق اشباع از نمک است. این دریاچه از شمال به جنوب کشیده شده و مرز طبیعی میان آذربایجان غربی و شرقی محسوب می‌شود. آب این دریاچه عمدتاً از رودخانه‌های زرینه‌رود، سیمینه‌رود، گدار، باراندوز، شهرچای، نازلو و زولا تغذیه می‌شود.

حوضه آبریز دریاچه ارومیه 50892 کیلومتر مربع است که حدوداً 3% مساحت کل کشور را دربر می‌گیرد. دریاچه ارومیه 130 کیلومتر طول، در پهن‌ترین نقطه 40 کیلومتر عرض و 1700 کیلومتر مربع مساحت دارد. عمیق‌ترین نقطه دریاچه 15 متر و عمق میانگین آن 5 متر می‌باشد. در گذشته وسعت دریاچه بیش از این مقدار بوده است به طوری که ژاک دومرگان در کتاب مطالعات جغرافیایی هیئت علمی فرانسه در ایران نوشته است:

«سابقاً در عهدی که کوه‌های اطراف پوشیده از جنگل بوده‌اند، دریاچه ارومیه خیلی وسیع‌تر از روزگار ما بوده است. این دریاچه احتمالاً تا تبریز پیش می‌رفته است. در ارومیه، مراغه و میاندوآب آثار و بقایایش هنوز بر روی دامنه و تهیگاه‌های کوهستان‌ها وجود دارند. اما به علت از بین رفتن جنگل‌ها، چشمه‌ها خشکیده و دریاچه بخش مهمی از عظمت خود را از دست داده است. هنوز در شیروانشاهلی (سولدوز) نزدیک قادرچای یک دریاچه کوچک نمکی یافت می‌شود، که سابقاً با دریاچه بزرگ در ارتباط بوده و امروزه از آن خیلی دور است.»

آب و هوای محدوده دریاچه در بعضی نقاط معتدل نسبتاً گرم و مالاریایی و در برخی نقاط خصوصاً در نواحی کوهستانی جزایر آن، مدیترانه‌ای معتدل تا خشک و استپی می‌باشد. میانگین بارندگی سالانه دریاچه ارومیه، 400 تا 600 میلی‌متر و درجه حرارت متغیر از 17- تا 36 درجه سانتی‌گراد است. غلظت (وجود نمک و مواد معدنی) بیش از حدّ آب دریاچه مانع از یخ زدن سطح دریاچه در زمستان‌های سرد است. این ویژگی خاص سبب هجوم پرندگان آبزی مهاجر در فصل زمستان به این منطقه می‌گردد. البته غلظت آب دریاچه برحسب میزان بارندگی سالیانه تغییر می‌کند. هرچه میزان بارندگی بیشتر باشد، غلظت و شوری آب کمتر می‌شود. غلظت آب دریاچه به‌طور متوسط حدود 300 گرم در لیتر است. درباره علل شوری آب درياچه اروميه، بايد از وجود سنگ‌های گچی و نمكی نئوژن در حوضه آبريز آن نام برد كه مخصوصاً در بخش شمالی آن آغشته به نمک بوده و در چند جا گنبدهای نمكی، آن‌ها را قطع می كند. در كف درياچه، چشمه‌هايی وجود دارد كه آب آن‌ها درجه شوری آب درياچه را پايين می‌آورند در مقابل رودهای شور نظير تلخه‌رود نيز در افزايش شوری آن مؤثر هستند. در برخی از منابع تلخه‌رود عامل اصلی شوری درياچه اروميه معرفي شده است. از جمله عوامل ديگر براي شوری درياچه اروميه، عامل تبخير مي‌باشد. طبق محاسبات انجام شده، ميزان تبخير سالانه از سطح درياچه، حدود 2/1 متر می‌باشد. اين مقدار با توجه به عمق متوسط درياچه كه 5-6 متر می‌باشد، رقم بالايی است. لذا هر 5 سال يک بار، آب درياچه اروميه توسط تبخير، تخليه می‌شود. در حالی كه املاح آن در درياچه باقی می‌ماند. با توجه به عمر درياچه اروميه (حدود 35 تا 40 هزار سال)، عامل تبخير می‌تواند يكی از علل اصلی شور شدن درياچه باشد. حجم بالای تبخير آب سطح اين درياچه حدود 154 متر مكعب در ثانيه برآورد شده است. بروز خشكسالی‌های پی در پی در دهه اخير سبب كاهش جريانات رودخانه‌ای حوضه درياچه شده است كما اين كه احداث سد بر روی اين رودخانه مزيد بر علت شده و همه اين عوامل باعث بالا رفتن غلظت نمک درياچه تا حد 400 گرم در ليتر شده است.

آب دریاچه ارومیه صاف و روشن است. در مواقع پرآبی به‌ویژه هنگام وزش بادهای محلی، به ساحل رانده شده، گنداب و لجن تولید می‌گردد. این لجن از نظر پزشکی در درمان بیماری‌های پوستی و بیماری‌های زنان مفید تشخیص داده شده است. برای اولین بار در سال‌های پس از جنگ جهانی دوم که بیمارستان صلیب سرخ شوروی در تهران گشایش یافت، از لجن ساحل دریاچه برای معالجه بیماران استفاده می‌کردند.